Wat is een pensioengat en hoe ontstaat het?

Een pensioengat is het verschil tussen het inkomen dat iemand verwacht te ontvangen na pensionering en het inkomen dat hij of zij daadwerkelijk opbouwt. Dit gat ontstaat wanneer de pensioenopbouw onvoldoende is om de gewenste levensstandaard na pensionering te financieren. Voor HR-professionals is inzicht in dit onderwerp essentieel, omdat een pensioengat directe gevolgen heeft voor de financiële zekerheid van medewerkers en hun keuzes rondom arbeidsmobiliteit en uitstroom.

In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over het pensioengat: hoe het ontstaat, wie er risico loopt, wat de gevolgen zijn en welke stappen medewerkers en werkgevers kunnen zetten.

Hoe ontstaat een pensioengat in de praktijk?

Een pensioengat ontstaat wanneer er periodes zijn waarin geen of minder pensioen wordt opgebouwd, terwijl de verwachting was dat dit wel het geval zou zijn. Het gaat dus om een kloof tussen verwachte en werkelijke pensioenopbouw, die zich vaak pas op latere leeftijd manifesteert, maar zijn oorsprong heeft in eerdere loopbaankeuzes.

In de praktijk zijn er meerdere oorzaken die bijdragen aan een pensioengat:

• Periodes zonder pensioenopbouw: Denk aan zelfstandig ondernemerschap, werkloosheid, of werken buiten Nederland. In al deze situaties loopt de pensioenopbouw via een werkgever niet door.
• Deeltijdwerk: Wie minder uren werkt, bouwt ook minder pensioen op. Medewerkers die jarenlang in deeltijd werken, merken dit pas later in hun pensioenopgave.
• Waardeoverdracht of uitbetaling: Bij een jobwisseling wordt pensioen soms niet overgedragen of gaat er bij de overdracht iets mis, waardoor opgebouwde rechten verloren gaan of kleiner worden.
• Inkomensstijging zonder aanpassing: Wanneer het salaris sterk stijgt in de laatste jaren voor pensionering, sluit de eerdere opbouw niet meer aan bij het gewenste eindinkomen.
• AOW-gat door onvolledige opbouw: De AOW wordt opgebouwd in de 50 jaar voorafgaand aan de persoonlijke AOW-leeftijd. Voor ieder jaar dat iemand in Nederland woont, bouwt hij of zij 2% op. Wie een deel van die periode in het buitenland heeft gewoond, heeft een lagere AOW en daarmee een groter totaal pensioengat.

Wie loopt het meeste risico op een pensioengat?

Niet iedere medewerker loopt evenveel risico op een pensioengat. Mensen met een wisselende loopbaan, periodes van zelfstandig werk of een langdurig verblijf buiten Nederland zijn het meest kwetsbaar. Ook medewerkers die overwegen eerder te stoppen of minder te gaan werken, lopen een verhoogd risico als zij zich niet goed laten informeren.

Specifiek zijn de volgende groepen extra kwetsbaar:

• Medewerkers die een deel van hun loopbaan als zzp’er hebben gewerkt en zelf geen pensioen hebben opgebouwd
• Mensen die langdurig in deeltijd hebben gewerkt, bijvoorbeeld vanwege zorgtaken
• Medewerkers die jaren in het buitenland hebben gewoond en daardoor een lagere AOW-opbouw hebben
• Mensen met een carrière bij meerdere werkgevers, waarbij pensioenregelingen sterk van elkaar verschilden
• Medewerkers die vroeg willen stoppen met werken zonder een volledig beeld te hebben van hun financiële situatie

Voor HR-professionals is het waardevol om te weten welke groepen binnen de organisatie mogelijk een pensioengat hebben. Gerichte pensioenvoorlichting kan medewerkers helpen tijdig inzicht te krijgen in hun eigen situatie.

Wat zijn de financiële gevolgen van een pensioengat?

De financiële gevolgen van een pensioengat zijn concreet: een medewerker ontvangt na pensionering structureel minder inkomen dan verwacht. Dit kan betekenen dat iemand zijn of haar levensstijl niet kan voortzetten, of dat er onverwachte financiële druk ontstaat op het moment dat er juist rust en zekerheid gewenst is.

De gevolgen zijn niet alleen persoonlijk. Voor organisaties heeft een pensioengat ook indirecte effecten. Medewerkers die zich zorgen maken over hun financiële toekomst, zijn minder goed inzetbaar en ervaren meer stress. Dit raakt direct aan vitaliteitsbeleid en duurzame inzetbaarheid, twee thema’s die hoog op de HR-agenda staan.

Bovendien kunnen medewerkers die niet weten dat zij een pensioengat hebben, onverwacht later stoppen met werken of juist eerder stoppen dan financieel verantwoord is. Beide situaties zijn onwenselijk, zowel voor de medewerker als voor de organisatie.

Hoe kun je een pensioengat berekenen?

Een pensioengat berekenen begint met inzicht in drie zaken: hoeveel pensioen iemand naar verwachting ontvangt, wat de AOW-uitkering zal zijn, en hoeveel inkomen iemand na pensionering nodig heeft. Het verschil tussen de eerste twee en het derde getal is het pensioengat.

Een praktische aanpak ziet er als volgt uit:

1. Raadpleeg Mijn Pensioenoverzicht: Via MijnPensioenoverzicht.nl krijgt iedere medewerker een overzicht van alle opgebouwde pensioenrechten bij verschillende pensioenfondsen en verzekeraars.
2. Bereken de verwachte AOW: De AOW-uitkering is afhankelijk van het aantal jaren dat iemand in Nederland heeft gewoond in de 50 jaar voor zijn of haar persoonlijke AOW-leeftijd. De SVB kan hier een berekening van maken.
3. Stel het gewenste inkomen vast: Hoeveel heeft iemand nodig om prettig te leven na pensionering? Dit is persoonlijk en hangt af van woonlasten, gewenste levensstijl en eventuele andere inkomsten.
4. Bereken het verschil: Het verschil tussen verwacht pensioeninkomen en gewenst inkomen is het pensioengat. Dit bedrag maakt duidelijk of er actie nodig is.

Het berekenen van een pensioengat vereist persoonlijk inzicht en een goed overzicht van alle relevante gegevens. Dat is precies waar goede pensioenbegeleiding het verschil maakt.

Wat kun je doen om een pensioengat te dichten?

Een pensioengat dichten vraagt om bewuste keuzes, en die keuzes beginnen bij inzicht. Wie weet hoe groot het gat is, kan gerichte stappen zetten. Er zijn meerdere manieren om een pensioengat te verkleinen of op te vangen, afhankelijk van de persoonlijke situatie.

Mogelijke stappen zijn onder andere:

• Langer doorwerken: Door langer te werken, bouwt iemand meer pensioen op en ontvangt hij of zij de uitkering over een kortere periode.
• Aanvullend sparen: Naast pensioenopbouw via de werkgever kan iemand zelf sparen of beleggen voor later.
• Lijfrente of banksparen: Dit zijn fiscaal voordelige manieren om een pensioengat aan te vullen. Een financieel adviseur kan hier verder over informeren.
• Deeltijdpensioen: Sommige pensioenfondsen bieden de mogelijkheid om een deel van het pensioen eerder op te nemen terwijl iemand nog gedeeltelijk werkt. Dit is een persoonlijke keuze, als de regels van het betreffende pensioenfonds dit toelaten.
• Bewuste loopbaankeuzes: Wie overweegt minder te gaan werken of eerder te stoppen, doet er goed aan eerst te berekenen wat dit betekent voor zijn of haar pensioeninkomen.

Belangrijk is dat medewerkers deze keuzes maken op basis van feiten en persoonlijk inzicht, niet op basis van aannames of onvolledige informatie.

Welke rol speelt de werkgever bij het voorkomen van een pensioengat?

De werkgever speelt een indirecte maar belangrijke rol bij het voorkomen van een pensioengat. Hoewel de inhoud van een pensioenregeling grotendeels wordt bepaald door het pensioenfonds of de pensioenuitvoerder, heeft de werkgever wel invloed op hoe goed medewerkers hun pensioenopbouw begrijpen en welke keuzes zij tijdig kunnen maken.

Effectieve pensioencommunicatie vanuit de werkgever zorgt ervoor dat medewerkers weten wat zij opbouwen, wat er mogelijk is en wat de gevolgen zijn van bepaalde keuzes. Dit is niet alleen een wettelijke verplichting, maar ook een investering in duurzame inzetbaarheid. Een medewerker met financieel inzicht maakt betere beslissingen over zijn of haar loopbaan en is minder kwetsbaar voor financiële stress.

Werkgevers kunnen bijdragen door:

• Pensioeninzicht actief te faciliteren, bijvoorbeeld via individuele gesprekken
• Medewerkers te wijzen op beschikbare informatiebronnen zoals MijnPensioenoverzicht.nl
• Pensioenvoorlichting te integreren in bredere HR-programma’s rondom duurzame inzetbaarheid
• Medewerkers in specifieke levensfases (zoals rond de 50 of bij een naderende uitstroom) actief te begeleiden

Hoe Comminz helpt bij pensioenbewustzijn in jouw organisatie

Wij begrijpen dat pensioeninzicht voor veel medewerkers een complex en soms beladen onderwerp is. Comminz biedt daarom persoonlijke, vertrouwelijke gesprekken waarin medewerkers op een begrijpelijke manier inzicht krijgen in hun eigen financiële situatie en pensioenopbouw. Geen verkoop, geen producten, alleen helder inzicht zodat medewerkers zelf weloverwogen keuzes kunnen maken.

Wat wij bieden voor HR-professionals en hun organisaties:

• Individuele gesprekken met een vaste adviseur, fysiek of via videocall
• Heldere pensioenuitleg voor medewerkers, zonder jargon of commerciële bijbedoelingen
• Ondersteuning bij loopbaankeuzes zoals eerder stoppen, deeltijd werken of doorwerken
• Volledige onafhankelijkheid: wij verkopen geen verzekeringen of financiële producten
• Nauwe samenwerking met HR, waarbij wij de uitvoering volledig op ons nemen

Wil je weten hoe wij jouw medewerkers kunnen ondersteunen bij pensioenbewustzijn en financieel inzicht? Neem contact met ons op en ontdek wat Comminz voor jouw organisatie kan betekenen.